نشاط و تأمل

نشاط و تأمل
پیام به شرک تکنندگان در حرکت اعتراضی نیویورک
اکبر گنجی عزیز، همبستگان اعتصاب کننده،
حرکت پربازتاب تأثیرگذاری را پیش می برید. جهانیان را با عزم و اراده ی مردم ما برای دستیابی به آزادی آشنا
می کنید. آنچه از این راه به جهانیان و از جمله به خود ما معرفی می شود، خودآگاهی ای است که با اعتراض و از
اعتراض نیرو م یگیرد. اعتراض، تولدی دیگر است. رهایی، تبدیل شدن به نهاد آگاه دیگری است که افق آینده را
می گشاید و آنچه را در گذشته چونان کابوسی دیده می شد، اینک در بیداری به صورت مسئله ای م ییابد که آن را
بایستی با آگاهی و پایداری حل کند.
بسیاری از شما، همچون بسیار کسان دیگری که هم اینک همسو با شما در گوشه و کنار جهان حرکت های نمادینی
را برای اعتراض به رژیم تبعیض و ریا پیش می برند، عمری را در اعتراض گذرانده اید. به احتمال بسیار در شما نیز
این حس قوی است که خیزش این بار با سرخوشی و امید ویژه ای همراه است، هرچند همه ی ما سوگوار نداها و
سهراب ها هستیم و نگران یاران زندانی. نشاط جنبش در این دور به درکی برمی گردد که مردم از نیروی مقابل به
دست آوردند: دستگاهی حقارت بار که راه نجاتش را در سرکوب می بیند.
اکثر ما م یدانستیم که آنچه در پسِ پرده می گذرد با پلشتی و دژخویی همراه است. اینک پرده برافتاده و ما جمعی
را می بینم که یقه ی همدیگر را م یدرند؛ مشتی دسیسه کار ستمگرند که ایدون بیشتر از آنکه ترس برانگیزند، موجب
ریشخند می شوند. شاید آنان را با جدیتی سهمناک تصور می کردیم و نشاط امروزمان به این برم یگردد که حس
می کنیم ما از آنان نمی ترسیم، آنان اند که از ما می ترسند. با وجود این، لازم است جدیشان بگیریم. آنان بسیار
بی رحم و کینه توزند. بایستی با مردمی که هنوز هم به آنان توهم دارند، از در گفت وگو درآییم، گفت وگویی که
ممکن است طولانی باشد و حتّا تا پاسی پس از پایان کار این رژیم هم طول بکشد. هر توهمی خود بر بنیاد
عامل هایی واقعی است که آنها را بایستی بازشناخت. جمهوری اسلامی به شدت دردانگیز بوده، اما خود از دردهایی
برخاسته است که بایستی درمان شوند. بر این موضوع باید اندیشه کرد.
فرصت و روحیه ی این کار وجود دارد. اکنون ما پا به یک دوره ی پر جنب و جوش گذاشته ایم. نمی توان آهنگ
پیشروی را پی شبینی کرد. مسلم این است که دیگر ایران، ایران گذشته نیست. جنبش، نشاط ایجاد م یکند، باعث
پاکیزگی اخلاقی می شود، ذهن را باز می کند. فرصت نیکویی است برای آنکه طرح آینده ای را بریزیم تا در آن
دردهای بنیادی درمان شوند و از آنها پدیده های دردانگیز تازه ای سر برنیاورند.
در خود پدیده ی دردانگیز جمهوری اسلامی به نیکی می توان دردهای اساسی جامعه ی ما را دید. مشخصه ی اصلی
رژیم این است که رژیم تبعیض است. فرق گذاری امتیازآور میان باعمامه و بی عمامه، خودی و غیر خودی، مذهبی و
غیرمذهبی، شیعه و غیر شیعه، مسلمان و غیرمسلمان و سرانجام − اما از همه ژرفتر − آپارتاید جنسی از وجوه بارز
آن هستند.
2
برای آنکه راه برای حل مشکل تبعیض گشوده شود، به نظر من بایستی نخست آپارتاید دینی-غیردینی لغو شود.
اساس اندیشه ی سیاسی سکولار لغو هم هی امتیازهای سیاس یای است که به دین داده می شوند. سکولاریزاسیون
سیاسی یعنی رفع تبعیض و ستم دینی. معنای روشن سکولاریزاسیون ایرانی نیز عمل به بایستگی لغو همه ی
امتیازهای سیاسی دین پیشگان است و نیز همه ی آن قانون ها و رسم های نابحقی که آنان را از مالیات دهی و
حسابرسی عمومی مستثنا م یکنند. سکه ی دین نبایستی سک هی قدرت باشد. این گونه از سکه انداختن دین،
بزرگترین خدمت اخلاقی در کل طول تاریخ به دین است. امروزه پارسایی دینی، در گرو فاصل هگیری با قدرت
سیاسی است. شهروند مؤمن طبعا رواست که در سیاست دخالت کند. این وظیفه ی شهروندی اوست، اما روا نیست
در جریان سیاست ورزی بیرق دین برافرازد و امتیاز ویژه ای بطلبد. بی گمان مؤمنان نیک پندار و نیک کردار از مخالفت
با تبدیل دین به سکه ای در پهنه ی سیاست و بازار استقبال م یکنند. در ادبیات کهن خِطه ی فرهنگی ما به همه
زبانهای آن، دین فروشی در سیاست و بازار نکوهش شده است. فکر سیاسی سکولار ایرانی پشتوانه ای بس قوی در
سنت فرهنگی دارد. مؤمنان نیز می توانند در متن های دینی توصی ههای خوبی در مخالفت با تبدیل دین به تخت
حکمرانی و وسیله ی کاسبی پیدا کنند. فکر سکولار، فکری نیست که با فرهنگ ما بیگانه باشد. از حافظ هم می توان
آن را استخراج کرد.
بزرگترین تبعیض در جامعه ی ما حق کشی درمورد زنان است. لغو آپارتاید دینی در حوزه ی سیاست گامی اساسی
برای لغو آپارتاید جنسی است. تبعیض یکباره از میان نمی رود، چون تبعیضی نیست که در مدت اخیر برقرار شده
باشد. رژیم آن را تشدید کرده است. سکسیسم این رژیم محیط جامعه را برای زنان ناامن و خشن کرده است. اصل
تبعیض جنسی، یکی از آن دردهای عمیقی در جامعه ی ماست که رژیم دردانگیز دینی ریشه در آن دارد. در این
حوزه، گسترده ترین نوع همدستی ها میان جامعه و دولت دیده می شود.
در دوران جنبش مردم خودستا می شوند و هم هی پلید یها را به دولت نسبت می دهند. این بار لازم است کمتر
خودستا باشیم و بیشتر با دید انتقادی به خود بنگریم. کدام همدستی ها، کدام ب یفکری ها، کدام آلودگی های ذهنی
و اخلاقی و رفتاری، کدام ب یسلیقگی و بی ذوقی، عمر این رژیم را چنین طولانی کردند؟ آنها همچنان ممکن است
باعث تداوم وضعیت شوند. جنبش، ذهن ما را بازتر می کند، ما پاکیزگی اخلاقی می یابیم، ولی آن دردهای عمیق
تاریخی به سادگی درمان نمی شوند.
رژیم تبعیض توده ی عظیمی را می فریبد، آن هم با وعد هی رفع تبعیض میان طبقات و نیز میان مرکز و حاشیه ی
جغرافیایی. رژیم هم تبعیض های اجتماعی را تشدید می کند و هم وعد هی رفع آنها را می دهد. آینده ی جنبش را در
نهایت پاسخی تعیین می کند که برای رفع تبعیض های اجتماعی می یابد. ما برنامه ی جامعی برای رفع تبعیض
می خواهیم. سکولاریزاسیون سیاسی ممکن است به ثمر نرسد، یا بسیار ب یثبات باشد، اگر بر پیشبرد برنام های
دموکراتیک برای عدالت مبتنی نباشد.
می بینیم که کار بسیاری در پیش است تا زندگ ی مردم، خوب و شایسته شود. این را نیز نباید فراموش کنیم که ما
به جنبش سبزی نیاز داریم که برای حفظ محیط زیست به پا خیزد. مردم سرکوب می شوند، ذهنشان با دروغ آلوده
می شود، در همان حال دارند سم تنفس م یکنند. اگر آگاهی زیست محیطی به حد کافی نیرومند بود، عظمت طلبی
3
اتمی رژیم به موقع رسوا می شد. اکنون جنبشی علیه رژیم آغاز شده، اما هنوز انتقاد به برنامه های اتمی رژیم در حد
این یا ایراد سطحی دیپلماتیک مانده است.
رژیم، برای پیشبرد برنامه هایش هم از عوامفریبی مذهبی استفاده می کند، هم از عوامفریبی ناسیونالیستی. این دو
نوع فریبکاری با هم ترکیب می شوند، به دلیل مبادل های که در بنیاد میان مذهب و ناسیونالیسم وجود دارد. ترکیب
آنها با وعده های پوچ رفع تبعیض و رشوه دهی به برخی لای ههای فرودست اجتماعی مبنای جنبش فاشیستی دینی
هستند. سکسیسم از عناصر اصلی ایدئولوژی این جنبش است.
همین اشاره های کوتاه به عامل هایی ریشه دار، که باعث م یشوند رژیم یک آپارات ساده نباشد، نشان می دهند که با
دگرگونی هایی حتّا تا حد اصلاح های جدی در دستگاه، روا نیست که در ما حس خوش بینی پدید آید.
خلاصه اینکه هنوز در ابتدای راهیم. از اعتراض امروزمان نشاط و نیرو بگیریم تا فردا حرکت دیگری را پیش بریم. با
این امید، برای شما یاران در اکسیون در برابر مرکز سازمان ملل، شور و نشاط بسیار آرزو می کنم.
شاد و سرفراز باشید!
محمدرضا نیکفر
۲۲ ژوئیه ۲۰۰۹